Verslag van een wandeling met VBC Heelsums beekdal

Met deze kaart hebben we de sporen in het landschap kunnen zien. Het is ongelooflijk hoe goed je de bewaard gebleven sporen van andere tijden kunt ontdekken. Dynamische stijl met kleur geeft weer een ander beeld.

Hieronder een samenvatting wat we onderweg gezien en verteld hebben.

1 – Monument Johan Bosman

Johan Bosman monumentje

2 – Grafheuvels

Deze twee grafheuvels met het rode bordje van het het ROB (Rijksdienst voor Oudheidkundig Bodemonderzoek te Amersfoort) worden regelmatig onderhouden en zijn daardoor zo duidelijk zichtbaar. De oudste vondsten hieruit dateren uit de Klokbekercultuur, dit is de Laatneolitische Cultuur, genoemd naar een kenmerkend stuk aardewerk, dat er regelmatig in werd gevonden: de klokbeker. De Nederlandse Klokbekercultuur is te dateren tussen 2400-1900 v. Chr. en vormde een onderdeel van een veel grotere cultuurgroep met een grote verspreiding. De grafheuvels in dit gebied zijn regelmatig in meerdere perioden gebruikt; ook in de daaropvolgende Bronstijd. Hierdoor werden bijvoorbeeld zowel schachtgraven als crematiebijzettingen in een zogenaamde twee-periodenheuvel aangetroffen.

Veel nieuwe grafheuvels gevonden dankzij de hoogtekaart, die gemaakt is door de LIDAR techniek. Citizen Science project Quentin Bourgois uit Leiden. De Doorwerthse Eva Kaptijn was daar ook sterk bij betrokken. Veel nieuwe grafheuvels.

Zie https://viewer.ahn.nl/ en https://heelsumsbeekdal.nl/grafheuvels/

3 – Kerkheuvel

Het verdwenen dorp Wolfheze

4 – Landweer en Stratius Rondeel

Landweer‬

5 – Ecoduct

Aanleg, 2012, bijzonder vanwege gescheiden wandelvoorziening.

6 – Stratius rondeel

Het Stratius Rondeel

Met gracht die werd gevoed door de Wolfhezer Beek. Aanleiding was een burenruzie over het gebruik van een weg

7 – Koningsheuvel

de Koningsheuvel

Mevrouw J. Goekoop-de Jongh deed een onderzoek in 1910.

8 – grafheuvels op een rijtje

Zie kaartjes met wagensporen.

9 – bankje met uitzicht op de Koningsheuvel

Lekker plekje om te rusten. Vroeger herdenkingsbankje, nu is dat vernieuwd.

10 – Uitzicht op A50 en boerengrond

Zie kaartje voor vernietiging archeologische sporen.

11 – Schilderachtig plekje aan de beek

12 – Voorde

13 – Sprengkop Heelsumse beek

Sprengen

Terugkeer naar de Heelsumse Beek

14 – Kousenhuisje

Waar hier dit boerderij-achtig woonhuis ligt, lag tot 1988 de oude boerderij Het Kousenhuisje, die in dat jaar afbrandde. Die boerderij kreeg haar naam in de jaren ’30 van de vorige eeuw omdat buiten de gewassen kousen van het Psychiatrisch Ziekenhuis te drogen werden gehangen. Deze kousen werden (verplicht) gedragen door de patiënten van dit ziekenhuis en werden op de boerderij ter wassing aangeboden. De boerderij had een oude geschiedenis, want de oudste vermelding van een ‘bouwing’ te Wolfhesen is een handgeschreven pachtovereenkomst uit 1697 tussen de heer van Doorwerth en de pachter van de bouwing. Na de brand van 1988 heeft Natuurmonumenten twee jaar later op de plek van de boerderij dit nieuwe woonhuis gebouwd.

Het Kousenhuisje (Laag Wolfheze)

15 – Begin  Wodanseiken Bilders

Tijdens de Veluwezomer kun je genieten van de Bildersdag of de film van Rik van der Linden die bij de Wodanseiken is opgenomen. En natuurlijk een expositie van schilderijen van Museum Veluwezomer gecombineerd met hedendaagse kunst.

Wodanseiken

16 – Stomp

De Stomp van de Wodanseik

Tijdlijn

We willen niet de hele tijd met jaartallen smijten, maar soms is het toch handig om een beeld te hebben van de tijd. Nieuwste bovenaan.

Zie ook wolfheze.nl/historie

2012	Aanleg ecoduct Wolfhezerheide, bijzonder vanwege gescheiden wandelvoorziening.
2005	Oud Wolfheze wordt beschermd archeologisch rijksmonument.
2002-2007	Archeologisch onderzoek Oud Wolfheze
1988	Boerderij het Kousenhuisje brandt af.
1972	Aanleg en opening Rijksweg 75 (A50)
1967	Natuurmonumenten koopt Laag Wolfheze
1944-1945	Bombardement en slag om Arnhem vanaf 17 september 1944. 87 burgers en patiënten stierven. Evacuatie en terug in het dorp
1939	Natuurmonumenten koopt Hoog Wolfheze voor fl. 60.000 van Ogterop
1932	Definitieve naam Wolfheze ipv Wulfhesen, Wolffshesen, Wolfheesen, Wolfhus, Wolfhees en Wolfhezen
1923	Doorwerth, dus ook Wolfheze, komt bij de gemeente Renkum
1910	Opgravingen door mevr. J. Goekoop – de Jongh van de Koningsheuvel, waarbij polsbeschermer en koperen dolkje is gevonden. In de andere heuvels worden o.a. klokbekers, scherven, as, een schaalvormige urn vol beenderen, grote hoeveelheden houtskool en ook vuurstenen pijlpunten gevonden.
1907	Psychiatrisch Ziekenhuis Wolfhezen – krankzinnigengesticht
1902 – 1935	Pictura Veluvensis
1893	Opgravingen bouwval op de Kerkheuvel door Groneman
1845 – 1870	Schilderskolonie Oosterbeek/Wolfhezen Oosterbeekse school
1845	Station Wolfhezen
1726	Heer van Doorwerth eigenaar Wildforstergoed en erfpachter Wolfhees.
1699	Watermolen van Wolfhees
1697	Bouwhoeve aan de beek, later boerderij Laag Wolfhezen
1627	Sloop bouwval van de kerk, verkoop van alle tufsteen
1600	Vanaf 1600 werden extra beken uitgegraven, sprengenbeken, om meer stromend water voor de watermolens te krijgen. We onderscheiden: de Heelsumse beek, de Papiermolenbeek, de Wolfhezerbeek en de Rondeelbeek. Maar liefst 8 watermolens stonden langs de beken om papier te maken, graan te malen of olie te persen. In dit beekdal zijn alle watermolens verdwenen.
1585	Definitieve verwoesting door Spaanse troepen. De Spaanse bevelhebber overste Juan Baptista Tassis verschanst zich in een sterke stelling in Wolfhees, plundertochten op de Veluwe tot in het Gooi. Hiervoor worden om de kerk en het Wildforsterhuis wagenburchten gemaakt. De wallen van deze sterkten zijn nog duidelijk in het landschap zichtbaar, zowel bij de plaats waar de kerk heeft gestaan als bij Hotel Wolfheze. Tot drie keer toe plundertochten over de Veluwe, mensen trokken naar de stad. 80-jarige oorlog was van 1568 – 1648
1553	Proces tegen doctor Johan Stratius
1517	Bouw kerkje op de heuvel in Heelsum
1505	Verwoestingen in Wolfhees. Na bezetting van Arnhem gingen de ‘Galioten’, ruw scheepsvolk, op plundertocht. Van de elf huizen worden er vier verwoest.
1501	RDO Balije Utrecht eigenaar van Hof Wolfhees.
1366	Hof Wolfhees en Wildforstergoed
1333	Voor het eerst komt de naam Wolfhees voor. De hertog van Gelre ging in 1384 zelf op wolvenjacht.
1000	Middeleeuwen. Ontstaan van het kerkdorp Wolfhees. De kerk is van tufsteen op een fundering van veldkeien in traskalk, 20,9 meter (oost-west) bij 7,6 meter (noord-zuid) met een mooi leiendak.
450 – 1050	Vroege middeleeuwen
12 v. Chr. – 450 na Chr.	Romeinse tijd
800-12 v. chr.	IJzertijd
2000-800 v.Chr.	Bronstijd
2000 v Chr.	Dus ruim 4000 jaar geleden eerste bewoning door de klokbekercultuur. Neolithicum, nieuwe steentijd
3500 v. Chr.	Vondst vuurstenen pijlpunt bij hotel Wolfheze gevonden.
Ong. 150.000 v Chr.	Ontstaan landschap in de voorlaatste ijstijd het Salien. Honderden meters hoge gletsjers, stuwwallen. Daartussen de Sandr van Wolfheze, de spoelzandvlakte. Na de ijstijd zijn de stuwwallen afgevlakt.