Steenfabriek in de Jufferswaard – Pilo

Schoorsteen van steenfabriek Pilo in Jufferswaard
foto Hein Dielissen
Het terrein van de steenoven in de Jufferswaard op Luchtfoto van de RAF, 
                        12 september 1944 – Heemkunde Renkum 
 

In het natuurgebied de Jufferswaard in Renkum staan nog de overblijfselen van een steenfabriek.
De steenoven is de “vlamoven Jufferswaard”, ook wel “de oven van Ariëns” genoemd naar de ovenbaas Ariëns . Lokaal staat de fabriek bekend als de “steenoven Pilo”.
Pilo komt van de naam Piemke van de Loo bijnaam van de heer van de Loo de laatste eigenaar van de oven die klein van stuk is.  

Start van de steenfabriek

In de Jufferswaard is rond 1875 door de bankier Heijman Wolff uit Amsterdam een fabriek opgericht. Hij werkte samen met Jan van de Pol (Wolff & Co). Van de baron van Brakell, de bewoner van kasteel Doorwerth, is de 28 hectaren van de Jufferswaard gekocht.

In 1880 is met de productie van bakstenen gestart, de steenfabriek bestond uit 5 veldovens en 10 droogschuren. De steenfabriek in de Jufferswaard werd op 21 juli 1887 gesloten. Het was een tijd van economische crisis en overproductie.
Toch lukte het Wolff & Co om in 1891 weer te starten. In april is weer begonnen met het vormen van stenen met de hand.
In februari 1892 werd de stoomlocomobiel voor het transport van de klei goedgekeurd door de gemeente.

Diverse steenfabrieken zijn in 1899 zakelijk samengevoegd onder de naam N.V. Steenfabrieken v/h H. Wolff & Co, met directeur de bankier Heijman Wolff.
De fabriek van Wolff stond tegenover de tramwissel tussen de Noordberg en het veerpontje naar Randwijk.
In 1928 is de steenfabriek verkocht aan de heer van de Loo. De veldovens zijn vervangen door een vlamoven.

De oorlog en het einde van de steenfabriek

In 1942 is gebrek aan kolen en de fabriek stilgelegd door de Duitsers. Tijdens de Slag om Arnhem in 1944 is de fabriek geheel verwoest.
Na de oorlog werd de schoorsteen opnieuw opgebouwd om de vergunning van de fabriek te behouden.
De steenfabriek werd niet meer opgestart. De terreinen met restanten van de steenfabriek zijn verkocht en in beheer gegeven van Staatsbosbeheer.

Bakstenen maken in de Jufferswaard

Klei verzamelen

De klei werd uit de uiterwaarden gehaald en naar de steenoven gebracht, voor 1892 met paard en wagen en na 1892 met een stoomlocomotief.

    

Kleitrein op weg naar de kleibult, Renkum ca 1927
Foto G.B. Janssen

Dieper dan 1,30 m klei afgegraven mocht niet. De bovenlaag van 30 cm werd opzij gelegd en na het aftichelen teruggebracht . Aftichelen is het ontkleien van een gebied.
Na het terugbrengen van de bovenlaag en het egaliseren van het terrein werd opnieuw gras ingezaaid.

Klei bewerken

Door de klei met water te mengen ontstond een pasta. De pasta is in vroeger jaren gemaakt door met de voeten te mengen. Later is de klei met water te vermengd in een machinaal aangedreven vijzel.
Met behulp van houten vormen zijn in het begin met deze pasta de bakstenen met de hand gemaakt. Na verloop van tijd zijn de bakstenen gemaakt in machinale steenpersen aangedreven door een stoommachine.
De stenen werden uit de vormen gehaald, op een vloer voorgedroogd, in droogschuren op rekken gezet en aan de wind gedroogd voor ze te bakken.
De gedroogde stenen heten groene stenen.

Stenen bakken

Veldovens in Jufferswaard
Foto Heemkunde Renkum

Het bakken gebeurde in veldovens. Dit zijn tijdelijke ovens in het veld van gestapelde groene stenen waaronder een houtvuur gestookt is om de stenen te bakken.  
Na verloop van tijd zijn de veldovens vervangen door op kolen gestookte vlamoven met schoorsteen. Vlamovens zijn permanente ovens van tot 100 meter lengte waarin de bakstenen gebakken worden op een karretje  waarmee ze naar binnen en buiten gereden zijn.

Filmpje

Het leven zoals het was … Steenbakkerij


Tijdlijn

            Ovenkamer van vlamoven in Jufferswaard
                        Foto Heemkunde Renkum

1875

Steenfabriek opgericht door bankier Heijmann Wolff uit Amsterdam op 28 hectaren in de Jufferswaard gekocht van de baron van Brakell, bewoner van kasteel Doorwerth.

1880

Start van de bakstenen productie

1887

Sluiting van steenfabriek vanwege depressie en overproductie

1891

Heropening steenfabriek

1892

In gebruik name van stoomlocomotief.

1920

In gebruik name van de stoommachine met de machinale steenpersen.

1927

Publieke verkoop van de steenfabriek in meerdere onderdelen aan Gustaaf van de Loo

1928

De 5 veldovens werden vervangen door een vlamoven met schoorsteen.

1942

Steenfabriek stilgelegd door het gebrek aan brandstof die op de bon is.

1944-45

Steenfabriek werd verwoest tijdens de gevechten aan het einde van de oorlog. Schade was te groot om te komen tot een haalbaar herstel. Steenfabriek is niet meer opnieuw opgestart. 
Terreinen werden verkocht en in beheer gegeven van Staatsbosbeheer.

Bronvermelding:

Plaats een reactie